A Cova de Eirós é un dos exemplos máis claros en Galicia de como a loita veciñal + ciencia parou unha mina ao descuberto proxectada por Cementos Cosmos, do grupo Votorantim.
En 2011 devandita empresa presenta o proxecto de ampliación da súa canteira de calcaria en Triacastela. A nova zona de explotación afectaba a contorna de protección da Cova de Eirós.Os primeiros en dar a voz de alarma foron veciños de Cancelo e Triacastela. Coñecían a cova e sabían que a ampliación da canteira de Cementos Cosmos ía xusto encima. Avisaron aos arqueólogos que traballaban alí.
Os arqueólogos Ramón Fábregas e Arturo de Lombera puxeron os informes técnicos, pero foron os veciños os que fixeron presión social: recollida de firmas, charlas no pobo, levar o tema aos plenos do Concello de Triacastela.
Asociacións, colectivos e entidades que se uniron para frear a ampliación da canteira de Cementos Cosmos sobre a Cova de Eirós en 2012-2013:
Asociacións ecoloxistas e de patrimonio:
1. ADEGA : Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galiza. Presentou alegacións técnicas ao Estudo de Impacto Ambiental e denunciou a incompatibilidade con Rede Natura 2000.
2. Mariña Patrimonio: Colectivo de defensa do patrimonio da Mariña e Os Ancares. Difundiu o caso e organizou charlas informativas na zona.
3. SOS Courel: Plataforma de defensa da Serra do Courel. Sumouse pola afectación á Reserva da Biosfera Os Ancares Lucenses.
4. Colectivo Patrimonio dous Ancares: Vecinos e expertos da comarca centrados en protexer xacementos arqueolóxicos dos Ancares.
Entidades científicas e académicas:
5. Equipo de investigación da Cova de Eirós: Arqueólogos da USC: Ramón Fábregas Valcarce e Arturo de Lombera Hermida. Os seus informes foron clave para o ditame negativo de Patrimonio.
6. Grupo de Estudos de Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio (GEAAT) – USC: Apoiou os informes sobre o valor da arte paleolítico e niveis neandertales.
7. Sociedade Galega de Historia Natural: Emitiu informe sobre o impacto xeolóxico e a alteración do acuífero kárstico.
Veciñais e locais:
8. Veciños de Cancelo e Triacastela: Base da mobilización. Recollida de firmas, presión no concello e alerta a medios.
9. Asociación Cultural de Triacastela: Canalizaron actos informativos e coordinaron cos científicos.
Outras plataformas que se sumaron:
10. Plataforma pola Defensa do Patrimonio Cultural Galego: Incluían a Cova de Eirós na súa listaxe de BIC ameazados.
11. ContraMINAcción: Rede galega contra proxectos mineiros. Usou o caso como exemplo de éxito veciñal.
12. A Plataforma Salvemos Cavana en 2014, considera que a aprobación da licenza a Cementos Cosmos en Triacastela vulnera establecer tanto no Convenio Europeo para a Protección do Patrimonio Arqueolóxico como no Convenio Europeo de Paisaxe, ambos os impulsados polo organismo continental e ratificados polo Goberno español.
Dato clave: A Dirección Xeral de Patrimonio citou expresamente na súa resolución de febreiro de 2013 as alegacións de ADEGA, Mariña Patrimonio e o equipo da USC como base para denegar a mina.
Isto fixo que a Xunta de Galicia paralizase a ampliación da canteira ante o informe negativo de Patrimonio. Na resolución pesou moito o argumento de “alarma social” e o valor que os propios veciños daban á cova.
O 20 de febreiro de 2013 a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia emite informe desfavorable. Considera incompatible a mina coa conservación do BIC Cova de Eirós.
En marzo de 2013 a Consellería de Economía e Industria denega a autorización para a ampliación da canteira nos sectores que afectaban á cova. A resolución cita o dano irreversible ao patrimonio arqueolóxico e os valores ambientais.
Desde entón cítase noutras loitas contra canteiras e minas en Galicia. Demostrou que un BIC + Rede Natura + mobilización local pode tombar un proxecto industrial aínda que a empresa sexa grande, como Votorantim.
Frase que resume o caso:
A Cova de Eirós non a salvou só a arqueoloxía, salvouna o que os veciños de Triacastela decidiron que o seu patrimonio valía máis que a calcaria.
Hoxe a cova segue en estudo e é símbolo de que a presión desde abaixo funciona cando hai datos científicos que a apoien.
Artigo en castelán en change.org: https://www.change.org/p/no-a-la-planta-de-generaci%C3%B3n-de-combustible-a-partir-de-residuos-que-incinerar%C3%A1n-en-oural/u/34501102?recruiter=1264952834&recruited_by_id=aa161ef0-cf81-11ec-ad14-7355c3e6cfae&share_id=6xF87c9PWG